Stationsstraat

Rijsterborgherpark: van vestingwerk naar stadspark

Het Rijsterborgherpark, ook bekend als het Singelplantsoen of in de volksmond het Oude Plantsoen, is een historisch stadspark in Deventer, gelegen tussen het station en de binnenstad. Het park werd ontworpen door landschapsarchitect Leonard Anthony Springer en behoort tot de belangrijkste groenmonumenten van de stad.

Van vesting naar wandelgebied

Rond 1620 werden rondom Deventer moderne vestingwerken aangelegd. Buiten de middeleeuwse stadsmuren verschenen aarden wallen, grachten en ravelijnen die bescherming moesten bieden tegen kanonschoten.

In 1852 liet het ministerie van Oorlog bomen planten op de vestingwal tussen de Noordenbergpoort en de Brinkpoort. Hierdoor ontstond het Rijsterborgherpad, genoemd naar kapitein-ingenieur J.H.L. Rijsterborgh, die van 1842 tot 1850 verantwoordelijk was voor de Deventer vestingwerken.

Ontstaan van het park

Met de invoering van de Vestingwet in 1874 verloor Deventer zijn vestingstatus. Hierdoor konden de verdedigingswerken worden afgebroken en kreeg de stad ruimte om buiten de oude grenzen uit te breiden. Vanaf 1879 werden bastions, poorten en ravelijnen gesloopt.

Tussen 1887 en 1889 ontwierp Springer op deze voormalige vestinggronden een park in Engelse landschapsstijl. Hij maakte gebruik van de bestaande hoogteverschillen van de oude wallen en gaf de buitengracht een natuurlijke, slingerende vorm.

Het Vogeleiland

Een bijzonder onderdeel van het park is het Vogeleiland. Dit eiland was oorspronkelijk een vijfhoekig ravelijn, onderdeel van de oude vesting. Springer verwerkte het in zijn ontwerp als een romantisch eiland met:

• een kunstmatige rotspartij;
• kronkelende wandelpaden;
• een volière;
• pauwen;
• fazanten;
• duiven en andere vogelsoorten.

De vereniging Daventria liet al in 1888 een volière bouwen. In 1891 werd een kunstmatige rotspartij aangelegd, waarvan tegenwoordig nog een deel aanwezig is.

Oorlogsschade en herstel

Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep het park aanzienlijke schade op door bombardementen. Tuinarchitect Gerard Bleeker maakte een nieuw ontwerp voor herstel en renovatie. De werkzaamheden werden in 1954 voltooid.

Monument en vernieuwing

In 1968 kreeg het Rijsterborgherpark de status van rijksmonument. In 1985 werd een beeldenroute toegevoegd, waaronder Europa en de Stier van Pieter d’Hont uit 1963, en werd de fontein in de buitengracht hersteld.

Een zware windhoos in 1999 veroorzaakte grote schade aan het bomenbestand. Vervolgens werd het park gerestaureerd volgens de oorspronkelijke ideeën van Springer, met meer open ruimtes, nieuwe beplanting en een vernieuwd Vogeleiland.

In 2020 en 2021 onderging het Vogeleiland opnieuw een grondige opknapbeurt, met een nieuw beplantingsplan en vernieuwde voorzieningen.

Zo vormt het Rijsterborgherpark tegenwoordig een unieke combinatie van natuur, cultuurhistorie en de zichtbare resten van de oude Deventer vestingwerken.

Vogeleiland