Onder de Linden

Onder de Linden 4

Het historische pand aan Onder de Linden 4 in Deventer is een dubbel herenhuis (samen met nummer 5) dat werd ontworpen door de bekende architect A. Feberwee en werd gebouwd in het jaar 1887/1888 in een eclectische / neoclassicistische stijl die destijds zeer populair was bij de gegoede burgerij. Het heeft een woonoppervlak van ongeveer 277 m².

Het pand is gelegen in het historische centrum van Deventer, vlak bij de IJssel, in een straat die bekendstaat om haar statige 19e-eeuwse herenhuizen en villa’s.

De straatnaam Onder de Linden verwijst naar de stedelijke uitbreiding aan de noordwestelijke zijde van de oude binnenstad. De omgeving werd gevormd in de overgang van vestingstad naar moderne negentiende-eeuwse woonstad: brede singels, groenaanleg en ruime woningen voor de gegoede burgerij en kwamen in de plaats van militaire infrastructuur en onbebouwde wallen.

Ziekenbarakken

Deze barakken waren bedoeld voor patiënten met besmettelijke ziekten zoals tyfus, roodvonk en mazelen. In de 19e eeuw kampte Deventer met slechte hygiënische omstandigheden en regelmatig terugkerende epidemieën. Daarom werden aparte barakken neergezet om besmette patiënten af te zonderen. De bewoners van Onder de Linden protesteerden fel tegen de komst van deze ziekenbarakken. Men geloofde toen nog sterk in de verspreiding van ziekten via “miasma” — ongezonde lucht afkomstig van rottend materiaal. De angst bleek niet geheel ongegrond: volgens historische bronnen werd zelfs een kind uit de doopsgezinde pastorie aan Onder de Linden besmet.
Het bezoek van koningin Wilhelmina der Nederlanden aan de ziekenbarakken in Deventer vond plaats tijdens de Eerste Wereldoorlog. In die jaren waren in Deventer grote barakkencomplexen ingericht voor de verpleging van militairen en geïnterneerden die ziek waren geworden, onder meer door besmettelijke aandoeningen zoals tuberculose en de Spaanse griep.
De zogenoemde “ziekenbarakken onder de Linden” lagen aan de rand van de stad, nabij de toenmalige militaire terreinen. Deventer was in die periode een belangrijke garnizoensstad, waardoor er veel militaire voorzieningen aanwezig waren. Koningin Wilhelmina bezocht regelmatig ziekenhuizen, lazaretten en opvanglocaties om haar betrokkenheid bij militairen en verpleegpersoneel te tonen. Het bezoek aan Deventer kreeg lokaal veel aandacht en werd gezien als een morele steun voor patiënten en personeel. Tijdens haar bezoek sprak de koningin met gewonden en zieken, inspecteerde zij de barakken en bedankte zij artsen en verpleegsters voor hun inzet. Vaak werden zulke bezoeken begeleid door militaire autoriteiten en vertegenwoordigers van het gemeentebestuur van Deventer. Van dit bezoek bestaan enkele historische foto’s en ansichtkaarten waarop Wilhelmina tussen verpleegsters, militairen en patiënten bij de barakken te zien is.
De ziekenbarakken verdwenen later geleidelijk toen modernere ziekenhuizen en sanatoria beschikbaar kwamen.

Ziekenbarakken onder de Linden.
op de foto Koningin Emma

Villa van burgemeester H.W.J. van Marle

Aan de straat Onder de Linden in het historische centrum van Deventer staan prachtige, statige 19e-eeuwse herenhuizen en villa’s. De woningen hier stammen gemiddeld uit 1870 en hebben een grote historische waarde. Iets verderop in de straat, op nummer 7, bevindt zich het grootste herenhuis van de straat met een oppervlakte van 438 m² uit het bouwjaar 1861.
Het meest prominente en bekende herenhuis op deze locatie is het rijksmonument op Onder de Linden 1, ook bekend als de voormalige Villa van burgemeester H.W.J. van Marle. De villa werd gebouwd in 1868, een periode waarin Deventer zich ontwikkelde buiten de middeleeuwse kern en meer representatieve woonhuizen verrezen in de uitbreidingswijken.
Het is een karakteristieke, wit gepleisterde villa. Het pand valt op door rijke historische details zoals kuiven boven de vensters, sierlijke balkonconsoles onder de gootlijst, en decoratieve vazen op de zuidoostgevel. De straat ligt direct bij de oude stadsmuur. Tot 1858 liep er op deze plek nog een smalle gracht. Aan de achterzijde (Achter de Muren Vispoort) grenst het erf nog altijd aan een originele middeleeuwse erfscheidingsmuur.
Het gebouw is zeer riant met een gebruiksoppervlakte van maar liefst 425 m². Het pand is ontworpen door architect M. van Harten, die ook verantwoordelijk was voor de gepleisterde villa op Onder de Linden 2 (derde kwart 19e eeuw)
Burgemeester H.W.J. van Marle behoorde tot de lokale elite en het huis weerspiegelde de status van zijn ambt.

Onder de Linden 1910