Ceintuurbaan

De Ceintuurbaan in Deventer dankt zijn naam aan het feit dat de weg oorspronkelijk is aangelegd als een ringweg die als een ‘riem’ of ‘gordel’ rondom de stad liep. De Ceintuurbaan in Deventer loopt van de Zwolseweg tot de Brinkgreverweg.
Als een rondweg gaat hij ruim om de binnenstad heen. De Ceintuurbaan in Deventer is onderdeel van de weg rondom de vooroorlogse schilwijken zoals Zandweerd en Voorstad. Deze wijken ontstonden toen de Vestingwet uit 1874 het mogelijk maakte om de vestingwallen van de stad te doorbreken. Gezinnen uit Deventer kregen toen meer ruimte om zich net buiten de drukbevolkte binnenstad te huisvesten.
Hoewel de Ceintuurbaan destijds de buitenste grens (ringweg) van de bebouwde stad vormde, ligt de weg door de latere uitbreidingen van Deventer inmiddels midden in de stad. In de eerste helft van de twintigste eeuw werden de wegen in dit deel van Deventer gestroomlijnd door de aanleg van de Ceintuurbaan.
In de buurt van deze ‘gordelweg’ kwamen gebouwen met bijzondere functies zoals de Tropische Landbouwschool, het Indisch Landbouwmuseum, de Rijkslandbouwhuishoudschool en later ook het St. Geertruidenziekenhuis.

Watertoren

De watertoren aan de Ceintuurbaan in Deventer is een iconisch rijksmonument uit 1892 dat nog altijd in gebruik is voor de drinkwatervoorziening. De toren is 53 meter hoog en beeldbepalend voor de skyline van Deventer. De onderbouw is voorzien van basaltblokken en op de koepel staat een windvaan in de vorm van een zeemeermin. Gebouwd in neorenaissancestijl naar een ontwerp van stadsarchitect J.A. Mulock Houwer. Architectonisch is de toren uitgevoerd in roodbruine baksteen met natuurstenen details.
De toren staat op een van de hoogste punten van de stad, een rivierduin in het stadspark het Nieuwe Plantsoen, zodat het opgeslagen water door zwaartekracht naar de woningen kon worden verdeeld. Hoe hoger de toren, hoe groter de waterdruk in het leidingnet. De watertoren heeft een zogenoemd een uitkragend ‘Intze-reservoir’ met een capaciteit van 500 m³ water en werd gebouwd als onderdeel van de nieuwe drinkwatervoorziening, die de volksgezondheid sterk verbeterde. Onder de toren wordt van 130 meter diepte zuiver water opgepompt. Het complex is tegenwoordig eigendom van waterbedrijf Vitens. Rondom de toren ligt een populair wandelpark van 18 hectare, ontworpen door Leonard Springer.

Garage Ceintuurbaan

Garage Ceintuurbaan in Deventer werd rond 1953 gebouwd door Jan Schekman. Oorspronkelijk was het pand (Ceintuurbaan 197 e.v.) vooral bekend als dealer van FIAT en scooters. Vanaf 1961 werd het uitgebreid voor de verkoop van DAF-vrachtwagens en bood het daarnaast ruimte aan merken zoals Heinkel, Lambretta en Vespa.Oprichting: Rond 1953 gebouwd door Jan Schekman, die reeds eigenaar was van garage Mercurius aan de Hogehondstraat.Eerste jaren: Verkoop van FIAT personenauto’s en diverse scooters (waaronder Vespa) met een Fina-tankstation voor de deur.Uitbreiding: Rond 1961 werd er een tweede garage achter tegenaan gebouwd, specifiek gericht op de verkoop en het onderhoud van DAF-vrachtwagens.Locatie: Gelegen tussen de President Steijnstraat en de Tichelerstraat, op de locatie van wat nu de bredere Ceintuurbaan is.

R. K. Begraafplaats

De gemeente Deventer kocht buiten de stadswallen een stuk bouwgrond, in de nabijheid van de plek die dan al eeuwen bekend staat als “de Galgenbelt”. De afstand naar de stad mocht niet te groot zijn, aangezien er in die tijd door de meesten te voet werd begraven. De “Hoge Hond” bleek een geschikt stuk bouwgrond (een “hond” was in die tijd een oppervlaktemaat van 100 roeden). In 1831 werd de begraafplaats in gebruik genomen. Er werden 3100 plaatsen uitgezet. De nummers 2501-3100 vormden eerst nog een apart gedeelte voor de rooms-katholieken. Als in 1869 de RK-begraafplaats aan de Ceintuurbaan in gebruik wordt genomen, worden deze graven weer vrijgegeven. In 1894 vond een uitbreiding plaats tot ruim 4100 plaatsen. Deze uitbreiding is uitsluitend gebruikt voor particulier eigen graven.

Gelijk met het in gebruik nemen van de buitenbegraafplaats werd een gedetailleerd reglement ingevoerd. Zo mochten er niet meer dan 6 personen buiten de directe familieleden aanwezig zijn bij de begrafenis. Redevoeringen houden was verboden mits na toestemming “omdat men in die tijd de nadelige gevolgen daarvan niet kan overzien”. Verder mocht de opzichter geen tapperijen of drinkgelagen houden. Het gebruik van wijn, bier, sterke drank, pijpen, tabak en koek werd verboden “als te dikwijls aanleiding tot grote ongeregeldheden en vrij wat aanstoot gegeven hebben”.

Opzienershuis en lijkenhuisje

Links van de huidige ingang van de begraafplaats werd een opzienershuis gebouwd. Destijds bevond de toegang tot de begraafplaats zich aan de linkerzijde van dit huis. Het van hout opgetrokken gebouw kreeg een kruisvormige plattegrond en bevat een woonkamer, deel, beestenstal en een lijkenkamer. In de lijkenkamer werd de overledene enige tijd opgebaard om er zeker van te zijn dat de dood was ingetreden. Eind achttiende eeuw was namelijk een angst voor schijndood ontstaan. Het verlengen van de termijn van 24 uren naar 36 uren alvorens men mocht begraven, was klaarblijkelijk nog geen geruststelling. Pas in 1850 was het niet langer nodig 36 uren te wachten op de lijklucht, omdat vanaf dat moment met de stethoscoop de hartslag beluisterd kon worden.

In de (houten) wanden van het gebouw werden drie gietijzeren ornamenten met symbolen van de vergankelijkheid van het leven aangebracht. Te zien zijn afbeeldingen van een slang, vlinder, zandloper, schedel en zeis. Gelukkig zijn deze witgeschilderde reliëfs na de verbouwingen in 1875 en 1984 behouden gebleven en tot op de huidige dag in de muurnissen te bewonderen. In 1894 werd bij de uitbreiding van de begraafplaats een nieuw opzienershuis gebouwd. De situering van de ingang tussen de twee huizen met het toegangshek stamt ook uit dit jaar. De huidige situatie van beide huizen dateert van 1933.

Op de Oude Begraafplaats liggen veel familiegraven van toonaangevende Deventer industriëlen. Daarnaast liggen er aansprekende figuren uit de Deventer geschiedenis begraven zoals de predikant/schrijver Joost Halbertsma, ex-gouverneur generaal in Nederlands-Indië Duymaer van Twist, de Shakespeare-vertaler Burgersdijk en het familiegraf van de familie Bussink. Tevens is er de gietijzeren grafzerk van de familie Nering Bögel, eigenaars van de beroemde Deventer ijzergieterij, terug te vinden. Veel gietijzeren grafmonumenten in Nederland zijn uit deze fabriek afkomstig.

Restauratie

In 1918 is de begraafplaats gesloten en daarna is er geleidelijk aan steeds minder onderhoud gepleegd. Een aantal graven wordt tot op de dag van vandaag echter nog steeds door nabestaanden verzorgd. Doordat veel graven in de loop der jaren zijn aangetast, is er een fraaie symbiose ontstaan tussen de dood, waar de graven en graftekens naar verwijzen, en het leven dat de graftekens heeft vervormd, overwoekerd of juist beschermd.

Bij de restauratie van deze begraafplaats zal dit gegeven als uitgangspunt genomen worden. Het terugbrengen van alle graftekens tot hun originele verschijningsvorm zou betekenen dat het bijzondere karakter van de begraafplaats verdwijnt. Omdat het juist zaak is dat te behouden zal in het algemeen sprake moeten zijn van een consoliderend herstel. Daarbij zou naar een evenwicht gezocht moeten worden tussen herstel van ernstig vervallen graven en handhaven van de bestaande situatie ten gunste van de gegroeide landschappelijke waarde. (2001)

Bunker van de Bescherming Bevolking

De voormalige bunker van de Bescherming Bevolking (BB) aan de Ceintuurbaan in Deventer (gelegen op de hoek met het Spijkerpad) werd gebouwd tussen 1952 en 1953.
Deze landelijke organisatie werd in 1952 opgericht om de bevolking te beschermen tegen gevolgen van oorlog, bombardementen en later ook nucleaire dreiging.
De bunker heeft een kenmerkend ronde vorm met een diameter van 14 meter. Dit specifieke type is in heel Nederland slechts op drie locaties gebouwd (Deventer, Venlo en Radio Kootwijk).
Het object is opgetrokken uit een combinatie van bakstenen en beton.
De bouw van zulke commandoposten paste in de eerste fase van de Nederlandse civiele verdediging (1952-1961). In die periode werden overal in Nederland commandoposten ingericht, vaak aan de rand van steden en soms in bestaande bunkers of speciaal gebouwde onderkomens. Communicatie- en commandoruimten waren daarbij essentieel.
De bunker was ontworpen om bescherming te bieden tegen de drukgolf van conventionele bommen. Vanwege de opkomst van de atoombom en de dreiging van een nucleaire ABC-aanval bleek het gebouw al snel ontoereikend.
Begin jaren 60 werd de actieve commandopost daarom verplaatst naar een atoombestendige locatie in Diepenveen (en later Raalte). De bunker in Deventer bleef tot het opheffen van de BB in gebruik als opslagmagazijn.
Vandaag de dag is het bouwwerk nog altijd aanwezig in het parkje en is het onder de naam Studio de Bunker in gebruik als repetitieruimte en opnamestudio voor bands.

Koloniale Landbouwschool

Het complex van de Koloniale Landbouwschool op de hoek van de Ceintuurbaan en de Brinkgreverweg 69 in 1948. Op de voorgrond, op de hoek Brinkgreverweg-Veenweg, is nog een deel van het dak van het museum te zien, links ervan eveneens een deel van het “gebouw voor Suikercultuur”