Spijkerboorsteeg

Spijkerboorsteeg een van de oudste steegjes in Deventer.
De Spijkerboorsteeg lijkt een beetje op een spijkerboor – een stuk timmermansgereedschap uit vroegere tijden – en het is meer dan waarschijnlijk dat daardoor de naam ontstaan is. De doorgang is al eeuwen oud, want hij komt in de geschiedschrijving over Deventer al in 1493 ‘in beeld’ en dat terwijl het eigenlijk een ‘onooglijk’ steegje is.

De historicus mr. G. Dumbar vindt in zijn boek ‘Kerkelijken Wereldlijk Deventer’ de benaming volkomen terecht, want de steeg heeft volgens hem de vorm van een spijkerboor. In principe heeft deze doorgang vanaf het ontstaan die naam gedragen. De schrijfwijze werd overigens nogal eens gewijzigd. In ak­ten uit 1493 staat: Spijkelbairtegell en later – op de drempel van 1494 – Spykerbaérstegele. In 1448 luidde de naam Biermanssteeg, dan wel Buermanssteeg. Waarschijnlijk heeft in bedoelde omge­ving destijds een familie Biermans gewoond. In de Spijkerboorsteeg is een uit zandsteen opgetrokken poortje uit 1613 met smeedijzeren hek opvallend. Het is eigendom van de Doopsgezinde Gemeente Deventer en verschaft toegang tot het kerkgebouw. Dit verfijnde staaltje maniëristische architectuur bevindt zich ter hoogte van Spijkerboorsteeg 18-20. Je ziet het niet direct en dat correspondeert weer met de beperkingen die de doopsgezinden in de eerste helft van de 17e eeuw werden opgelegd. Men mocht bijvoorbeeld wel kerken bouwen, mits ze ‘vanaf de straat’ niet als zodanig herkenbaar waren.
Dit rijk versierde bouwwerk is een officieel Rijksmonument en kent een boeiende geschiedenis die nauw verbonden is met het religieuze verleden van de stad.

• De poort werd in 1613 gebouwd in opdracht van Lucia van Reede. Dit deed zij ter nagedachtenis aan haar overleden echtgenoot, Herman Penninck.
• Oorspronkelijk gaf de poort waarschijnlijk toegang tot een katholieke schuilkapel in een tijd waarin de openbare uitoefening van het katholicisme verboden was.
• Later werd de poort eigendom van de Doopsgezinde Gemeente Deventer. Het smeedijzeren hek achter de poort verschaft via de achterzijde toegang tot hun vermaning (schuilkerk).

symboliek

• Twee gecanneleerde (gegroefde) kolommen dragen de bovenzijde en rusten op een voetstuk (piedestal) dat versierd is met leeuwenkoppen.
• (het fries) staat de duidelijke inscriptie ANNO 1613.
• De bekroning: De poort is versierd met rolwerk en obelisken. In het boogvormige topstuk (het fronton) bevindt zich een gebeeldhouwde engel met doodshoofden, wat een directe ‘Memento Mori’ (gedenk te sterven) verwijzing is.

Helemaal bovenaan de poort prijkt een element dat vroeger werd omschreven als een ‘springende granaat’ of een schichtenkogel, maar ook wel als een stralende zon wordt gezien.
Tijdens de restauratie van het Penninckshuis en de naastgelegen Doopsgezinde Kerk in 1891, onder leiding van stadsarchitect Mulock Houwer, werd het poortje gerestaureerd en enigszins verplaatst. Het aanwezige ijzeren hek werd ontworpen door de restauratiearchitect en vervaardigd door Van Zwet en dateert eveneens uit die restauratie.
Links een deel van het (k)offi(e)huis van G.T. Hennink, nummer 20, rechts de pui van J. H. Meeles, Nummer 18, winkelier in wollen artikelen, hoeden enz. Aan de overzijde van de steeg een lantaarn met opschrift ZEGELDEPOT, die waarschijnlijk bevestigd was aan nummer 23, waar H. W. ten Hove jr. in 1888 een sigarenmagazijn vestigde.
Het poortje is tegenwoordig een rijksmonument en geldt als een van de mooiste voorbeelden van de maniëristische-architectuur in de Deventer binnenstad. De Spijkerboorsteeg is de oudste voetgangersstraat van Deventer.