Rozengaarderweg
De naam Rozengaarderweg verwijst naar de Rozengaard, een historische tuin of hof die al in 1387 voorkomt in cameraars‑rekeningen, dus de plek was al lang een bekende (moes‑/tuin)locatie buiten de stadsmuren. Op de kaart van Jacob van Deventer (1560) zijn ten noorden van de stad moestuinen te zien.
Op de kadastrale kaart van 1832 staat een gebouw (waarschijnlijk een herberg) met erf en tuin onder de naam Rozengaard.
Tot halverwege de 19e eeuw was Voorstad-Oost een landelijk gebied met:
- weilanden;
- moestuinen;
- boerderijen;
- enkele herbergen en kleine bedrijven langs de uitvalswegen.
Door de opheffing van de vestingstatus van Deventer en de komst van de spoorlijn groeide de wijk snel.
In tegenstelling tot geplande tuindorpen in de omgeving, ontstond de bebouwing langs de Rozengaarderweg heel organisch dit in tegenstelling tot de later planmatig aangelegde tuindorpen in de omgeving. Het werd een typische, kinderrijke arbeidersstraat waar gezinnen van de fabrieksarbeiders woonden.
De straat is onlosmakelijk verbonden met de Eerste Nederlandsche Rijwiel- en Machinefabriek v/h H. Burgers (Burgers ENR). Nadat de fabriek in de Deventer binnenstad te klein werd, werd in 1896 aan de Rozengaarderweg een voor die tijd hypermoderne, door stoom aangedreven fabriek geopend.
Hier werden:
- fietsen:
- motorfietsen
- naaimachines
- en diverse andere machines geproduceerd
Rond 1931 produceerde Burgers ongeveer 100.000 fietsen per jaar. De fabriek sloot in 1961, waarna het merk Burgers werd overgenomen door Pon. Tussen de Rozengaarderweg en de naastgelegen spoorlijn lagen van oorsprong grote volkstuincomplexen. Deze tuinen herinneren aan de beginperiode van Voorstad-Oost, toen veel arbeidersgezinnen hier hun eigen groenten verbouwden. Delen hiervan zijn tot op de dag van vandaag bewaard gebleven als een verborgen groene oase.
De straat kent ook een tragische kant; tijdens de bezetting woonden er Joodse Deventenaren in de straat (zoals op nummer 53/51) die tijdens de Holocaust zijn weggevoerd.
Na 1945 bleef de Rozengaarderweg voornamelijk een woonstraat. In de jaren 1980 vond in delen van Voorstad-Oost stedelijke vernieuwing plaats, terwijl de historische lintbebouwing van de Rozengaarderweg grotendeels behouden bleef. Daardoor is het karakter van de straat nog altijd herkenbaar als een van de oudste delen van Voorstad-Oost.
Eerste Nederlandsche Fabriek van Vede-locipèden
In 1869 sticht de smid Henricus Burgers (1843-1903) aan de Broederenstraat de Eerste Nederlandsche Fabriek van Vede-locipèden. Hij had even daarvoor een Franse vede-locipède gekocht via de firma H.H. Timmer & Co. uit Amsterdam, die hij daarna na gaat maken en verder ontwikkelen. In Deventer ontstonden twee clubs van vedelocipèderijders, Immer Weiter (1871) en De Roversbende.
In 1892 wordt H. Burgers geïnterviewd door de Staatscommissie over de werkomstandigheden in de fabriek.
In 1896 zet hij de fabriek om in de N.V. Eerste Nederlandsche Rijwiel- en Machinefabriek v/h H. Burgers. Tegelijk wordt de nieuwe fabriek aan de Rozegaarderweg in gebruik genomen.De fabriek heeft dan verschillende filialen in het land en ruim 250 rijwielhandelaren treden op als agent voor dit bedrijf.
H. Burgers maakt verschillende andere producten dan rijwielen. In 1900 maakt hij zelfs een auto. Vanaf 1905 levert Burgers aan de overheid en aan de PTT.
Ook maakte Burgers naaimachines.
De nieuwe fabriek aan de Rozengaarderweg die op 1 januari 1897 in gebruik is genomen
Het bedrijf opent in 19?? een fabriek in Roermond.
In 1931 produceren beide fabrieken zo’n 100.000 fietsen.
Na de Tweede Wereldoorlog kampt het bedrijf met een gebrek aan grondstoffen. Er ontstond veel concurrentie uit met name Engeland.
In 1961 moet de fabriek in Deventer sluiten. Het merk wordt overgenomen door Pon in Amersfoort.
