Mr. de Boerlaan

 

Bij Mr. H.F. de Boerlaan in Deventer ligt het gemaal H.J. Ankersmit; het werd gebouwd tussen mei 1965 en augustus 1968 en is een poldergemaal in bedrijf aan de IJssel. De bouw vond plaats op de locatie van de voormalige, oude haveningang. Het is vernoemd naar oud-dijkgraaf H.J. Ankersmit. Het is gebouwd om de waterstanden in de polders en het Overijssels Kanaal te reguleren.
Het gemaal is in opdracht van het toenmalige Waterschap Salland (nu Waterschap Drents Overijsselse Delta) tot stand gekomen.
Machinefabriek Stork uit Hengelo leverde en installeerde de zware pompinstallaties.
De documentatie vermeldt ook dat het gemaal later is gemoderniseerd en dat de werkzaamheden in 1993 zijn afgerond.
In 2016-2017 is het gemaal nogmaals grondig gerenoveerd door de Nederlandse Gemalenstichting, waarbij ook de historische Worthington-pomp als monument voor de deur is geplaatst.

“Machinefabriek en constructiewerkplaats T. Eysink & Zn.”

De “Machinefabriek en constructiewerkplaats T. Eysink & Zn.” was jarenlang gevestigd aan de Mr. H.F. de Boerlaan in het havengebied van Deventer. Volgens gegevens van de Stichting Industrieel Erfgoed Deventer begon het bedrijf oorspronkelijk in 1926 aan de Appelstraat/Achter de Muren. In 1931 kocht Teunis Eijsink een perceel op de hoek van de Mr. de Boerlaan en de Noordzeestraat, waar een werkplaats met bovenwoning werd gebouwd.
Aanvankelijk maakte men onder meer:
karbietontwikkelaars,
bakkerijmachines,
constructiewerk en smeedwerk.
Na de Tweede Wereldoorlog specialiseerde het bedrijf zich vooral in:
• slagerijmachines,
• speciaalmachines,
• transportsystemen,
• onderhoud en reparaties van machineparken.
Belangrijke uitbreidingen:
1946: nieuwe werkplaats achter de woning;
1956: uitbreiding met staalconstructie en grote lichtstroken onder het platte dak.
Het pand op de hoek van de Noordzeestraat en de Mr. H.F. de Boerlaan valt op door zijn unieke vakwerkbouw en robuuste industriële uitstraling met stalen liggers en grote raampartijen.
De fabriek bleef daar tot ongeveer 2004 gevestigd. Later verhuisde het bedrijf naar industrieterrein Bergweide aan de Groningerstraat in Deventer.
Nadat het bedrijf de locatie verliet, is het historische pand in het Havenkwartier volledig getransformeerd. Sinds 2013 is het de creatieve werkbasis van het kunstenaarsduo Dedden & Keizer (bekend als de Space Cowboys). Zij bouwden onder andere de opvallende hotelkamer ‘Lucy in the Sky’ op het dak van dit pand.

Ouderwetse stoomlocomotief.

Een echte ouderwetse stoomlocomotief. De foto is kort na de oorlog gemaakt op de Mr. de Boerlaan. Het treintje kwam van het industrieterrein en was net op de brug over het Overijssels Kanaal. De brug is afgebroken zodat het wegverkeer ruim baan kreeg. Die brug was een geducht verkeersopstakel, maar toch, als je dit fijne plaatje bekijkt zou je haast wensen dat de toestand weer was ‘als vroeger. Het nummer van de locomotief kon ik op de foto nog net ontcijferen, namelijk 7402.

Ongeval op de Mr. de Boerlaan met stoomlocomotief. Datum onbekend

Voormalige spoorhefbrug

De foto toont de voormalige spoorhefbrug aan de Mr. H.F. de Boerlaan in Deventer, die toegang bood tot de nieuw gegraven insteekhavens van het industrieterrein Bergweide.
De hefbrug naar de insteekhavens van Deventer hoorde bij de grote aanleg van de nieuwe binnenhaven aan de Bergweide (het latere Havenkwartier). De havenwerken werden in 1925 geopend; de officiële opening van de haven- en spoorwegwerken vond plaats op 24 februari 1925. Bij die opening werd ook de nieuwe elektrische hefbrug getoond die toegang gaf tot de havenwerken.
De brug was onderdeel van een groter plan van wethouder Hendrik Frederik de Boer om van de Bergweide een modern industriegebied met water-, spoor- en overslagmogelijkheden te maken. De nieuwe haven kreeg meerdere havenarmen/insteekhavens, zodat schepen rechtstreeks bij bedrijven konden laden en lossen.
Om dit nieuwe industriegebied te ontsluiten voor het spoorverkeer, werd er een industriespoor (havenspoorlijn) aangelegd. Dit spoor kruiste de havenmonding via een ijzeren hefbrug. Als er schepen naar de insteekhavens moesten varen, werd het brugdek verticaal omhoog gehesen.
Tijdens de openingsdag reed een feesttrein naar het nieuwe havengebied; daarna maakten de genodigden een vaartocht door de nieuwe haven en werd de werking van de hefbrug gedemonstreerd. De brug maakte deel uit van de infrastructuur rond de Nieuwe Haven en het daarbij aangelegde industriespoor. Vlak bij deze brug werd in 1924 een opvallende brugwachterswoning gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School (tegenwoordig Mr. H.F. de Boerlaan 169).

De brugwachterswoning

De brugwachterswoning aan de Mr. H.F. de Boerlaan 169 in Deventer is in 1924 gebouwd naar een ontwerp van de Dienst Gemeentewerken. Het pand staat bekend als een bijzonder voorbeeld van architectuur in de trant van de Amsterdamse School.
Het huis ligt markant in het Havenkwartier, direct achter de bekende Zwarte Silo en nabij de hefbrug over de haveningang.
Het was de woning voor de brugwachter die verantwoordelijk was voor de bediening van een nabijgelegen brug (waarschijnlijk een ophaalbrug over een watergang of kanaal in dit gebied) In deze periode werden dergelijke woningen vaak direct bij de brug geplaatst, zodat de brugwachter snel kon ingrijpen bij scheepvaart en wegverkeer.
Het gebouw is opgetrokken in de expressieve baksteenarchitectuur die typerend is voor de Amsterdamse School uit die periode.
Het is een compacte, praktische plattegrond (combinatie van wonen en werken)
Een sobere maar verzorgde baksteenarchitectuur invloeden van de Amsterdamse School of traditionele bouwstijl, afhankelijk van de gemeentelijke architectuurvisie.
Zicht op de brug en het water voor directe bediening
Omdat het ontwerp door Gemeentewerken is gemaakt (en niet door een bekende particuliere architect), ligt de nadruk vooral op functionaliteit en duurzaamheid in plaats van uitgesproken decoratie.
– Veel brugwachterswoningen in Nederland hebben tegenwoordig hun oorspronkelijke functie verloren (door automatisering van bruggen)een woonfunctie behouden of gekregen.
– Soms een status als karakteristiek of gemeentelijk monument.

Industriespoor

Vanaf 1972 reed de VAM vanaf het overlaadstation aan de Schonenvaarderstraat via het Deventer industriespoor. De felgroene VAM-kantelbakwagens vervoerden huisvuil vanuit Deventer en reed naar het goederenemplacement van station Deventer, waar de trein werd samengevoegd met de VAM-trein uit Apeldoorn voor de rit naar Wijster. De karakteristieke VAM-treinen met hun afvalwagons en diesellocomotieven waren een vertrouwd beeld op de Mr. H.F. de Boerlaan.
In de jaren tachtig en negentig was het een dagelijks tafereel:
• een NS-locomotief van de serie 2400 of later 6400;
• 10 tot 12 knalgroene VAM-afvalwagens;
• auto’s en fietsers die moesten wachten terwijl de trein midden over de rijbaan reed.
Omdat het spoornetwerk complex was, moest de trein een omslachtige route afleggen. De locomotief trok de karakteristieke groene of rode VAM-kantelbakwagens over de Boerlaan, passeerde onder andere Cafetaria ’t Kruispunt, en moest verderop op de Hanzeweg omlopen (kopmaken) om via het hoofdnetwerk richting het station of de stortplaats te vertrekken.
Omdat de trein de rijbaan deelde met autoverkeer, hingen er speciale verkeerslichten boven de weg (met rode kruisen en groene pijlen). Zodra een trein naderde, schakelde de signalering de rijstrook met de rails uit voor auto’s.
Na de jaren ’90 was de VAM nog de enige gebruiker van de lijn. Op 9 mei 2003 reed de allerlaatste (VAM-)trein over de Mr. H.F. de Boerlaan. Daarmee kwam na 78 jaar een einde aan het gebruik van het Deventer industriespoor Daarna zijn de sporen grotendeels opgebroken, al herinneren sommige groenstroken, fietspaden en wandelroutes in de buurt nog altijd aan het oude tracé.
Het straatspoor was uniek in Nederland en trok veel spoorliefhebbers en fotografen.Bekende verschijningen waren de grote blikwagons voor Thomassen & Drijver en de VAM-wagons voor vuilnisafvoer.

Blikwagons voor Thomassen & Drijver en de VAM-wagons voor vuilnisafvoer.

1992: Het VAM raccordement, Schonenvaarderstraat

Mr. H. F. de Boerlaan 171

Silo Wijers – Holterman Ten Hove

Silo volgens opschrift: Wijers – Holterman Ten Hove. Gebouwd in 1923 voor A. J. Lammers. Voorgrond: voorhaven en Prins Bernhardsluis in aanbouw. In de voorhaven ligt het botenhuis van de Deventer Kano Vereniging.

De zwarte Silo.

De CODO-silo aan de Mr. H.F. de Boerlaan in het Havenkwartier van Deventer is een markant industrieel monument dat jarenlang een belangrijke rol speelde in de graan- en veevoeropslag.
In 1923-1924 liet handelaar A.J. Lammers aan de ingang van de nieuwe binnenhaven een eerste betonnen silo bouwen. Deze lage silo bevatte 30 opslagcellen. De Coöperatieve Op- en Overslagvereniging Deventer en Omstreken (CODO) kocht deze silo in 1950.
Een historisch graansilo uit 1924 waar CODO (Coöperatieve Op- en overslag Deventer en Omstreken) vanaf 1949/1950 gebruik van maakte.
Thans is het een evenementenlocatie (sinds 2023), als restaurant “De Zwarte Silo-Food Dock”.
De Zwarte Silo vormt samen met de naastgelegen Grijze Silo (aan Zuiderzeestraat 1) een kenmerkend silocomplex dat decennialang een baken was in het Deventer stadslandschap met de groene neon-“CODO”reclame.

De Grijze Betonsilo.

Door de groei van de agrarische sector werd in 1961 een tweede, veel hogere silo gebouwd: de bekende Grijze Silo. Deze werd circa 51 meter hoog en telde 32 opslagcellen. De bouw gebeurde met glijbekisting, destijds een vernieuwende techniek die ook bij de Euromast was toegepast.
Het profiel oftewel de skyline van Deventer werd in 1961 gewijzigd door deze grijze betonsilo. De silo van de Coöperatieve Opslag en Overslagvereniging. Voorwaarde van dat systeem was dat het werk dag en nacht zou doorgaan. Het gebouw was ontworpen door architect L. de Koning van het Centraal Bureau van coöperatieve aankoopverenigingen te Rotterdam.
In deze silo aan de havenmonding werd graan opgeslagen en gemengd tot verschillende soorten mengvoer voor boeren in de regio. Deventer was mede hierdoor destijds de vierde doorvoerhaven van Nederland. Later ging CODO op in CDL (Coöperatieve Deventer-Lochem).
In 2011 verwierf de gemeente Deventer de silo’s van mengvoerbedrijf ForFarmers als onderdeel van de herontwikkeling van het Havenkwartier. Sindsdien zijn de gebouwen behouden als industrieel erfgoed en hebben zij nieuwe functies gekregen binnen het creatieve en culturele Havenkwartier.
Voor historisch onderzoek is vooral interessant dat de Grijze Silo één van de eerste grote Nederlandse silo’s was die volledig in glijbekisting werd uitgevoerd, waardoor zij een bijzondere plaats inneemt in de industriële geschiedenis van Deventer.

Foto is van de grijze betonsilo uit 1961.

Mr. de Boerlaan – aanleg riolering