Lagestraat

 

De Lagestraat en de overstroming van 1926.

Op 7 januari 1926 bereikte de IJssel een extreem hoog peil en liepen grote delen van de stad onder, maar ook de Wilpse Klei Polder, de tuindersbuurten Steenenkamer en De Hoven. De Lagestraat werd getroffen door een historische watersnoodramp waarbij de rivier de IJssel ver buiten haar oevers trad. De straat stond destijds, samen met omliggende delen zoals de Korte Zandstraat maar ook de werf van de bekende stoomhoutzagerij en houthandel van P. Stoffel & Zoon, waarvan de opslagterreinen compleet overstroomden.
De kenmerkende witte huisjes op de hoek van de Lagestraat en de Korte Zandstraat die destijds onder water stonden, zijn in de jaren ’30 gesloopt. Andere nabijgelegen panden gingen verloren tijdens een bombardement in februari 1945.
De Lagestraat zelf behoort tot de oudere straten van Deventer.
De oudste huizen dateren uit circa 1893, terwijl een groot deel van de bebouwing tussen 1900 en 1925 werd gerealiseerd.
Voor 1926 was de Lagestraat dus al een bewoonde, typische straat in de Deventer, met kleine arbeiderswoningen, zoals vaak in dit deel van de Zandweerd. In 1926 had de Lagestraat een uitgesproken arbeiders- en middenstandskarakter. De woningen waren eenvoudig maar voor die tijd modern, vaak voorzien van een klein achtererf en een schuurtje. Overwegend aaneengesloten bakstenen woningen van één of twee verdiepingen.

De loswal

De loswal direct naast de oude spoorbrug over de IJssel in Deventer was rond 1930 een levendige plek voor overslag van goederen tussen scheepvaart en spoor. De ligging was strategisch: direct aan de rivier én niet ver van het station Deventer-Apeldoorn.
Aan de Lagestraat die toen nog tot aan de spoorbrug liep.
De oude spoorbrug zelf dateerde uit 1885-1886 en vormde een belangrijk onderdeel van het goederenvervoer.

De watersnood van 1926

De watersnood van 1926 kondigde zich aan op oudjaarsavond, een paar dagen eerder. Het waterpeil van de Rijn steeg flink door zware regenval in Duitsland. Een paar dagen later kwam die watermassa bij Deventer aan.
Deventer kreeg het zwaar te verduren. In de binnenstad liepen straten onder. Ook op de Bokkingshang, stukken van de Zandweerd (waaronder de Zwolseweg) en Knutteldorp gebeurde dat. En aan de andere kant van de rivier Steenenkamer en De Worp.
Het water zakt en dan komt de kou.
In die wijken stonden flink wat nieuwe woningen.
„Vaak liep nog nieuw interieur grote schade op. Huizen kwamen een flinke laag onder water te staan. Er vielen geen slachtoffers. En toen begin januari het waterpeil lager werd, kreeg je dagen strenge kou. Sommige buurten bestonden tien dagen uit grote ijsvlakten. De omstandigheden voor bewoners waren extreem.”
Knutteldorp werd gebouwd vanaf 1920. Aan de andere kant van de rivier werd op De Worp en Steenenkamer flink bijgebouwd. Het was geen toeval dat deze wijken zwaar getroffen werden. „Tegelijk met de woningbouw waren de dijken niet genoeg verhoogd en versterkt.”
De gemeente Deventer moest dat betalen. Die koos vanwege de kosten voor een wat lagere dijk. Nadat de waterellende achter de rug was, ontstond meteen discussie over de afwikkeling van de schade. En hoe voortaan de stad te beschermen tegen hoog water.

Lagestraat tijdens hoog water in 1926

IJsfabriek en Koelhuis “Nova Zembla”

Aan de Lagestraat 50 in Deventer bevond zich historisch gezien IJsfabriek en Koelhuis “Nova Zembla” (ook wel verbonden aan de firma Linthorst).

IJsfabriek en koelhuis

Nova Zembla was een ijsfabriek en koelhuis waar kunstijs werd geproduceerd en gekoelde opslagruimte werd verhuurd aan onder meer:

• slagers;
• zuivelhandelaren;
• groente- en fruithandelaren;
• horeca;
• visbedrijven.

Tijdens de geallieerde luchtaanvallen op de nabijgelegen Deventer spoorbrug en vitale infrastructuur werd de Lagestraat op woensdag 6 februari 1945 zwaar getroffen.
Het koelhuis van Linthorst werd nagenoeg volledig in de as gelegd door bominslagen. Het omliggende gebied liep eveneens catastrofale schade
De brand in het koelhuis zorgde voor een enorme ravage. Getuigenissen uit die tijd melden dat de resten van verbrande kadavers (die in het koelhuis opgeslagen lagen) later in grote kuilen in de wijk Zandweerd moesten worden begraven vanwege de stank.
Historische betekenis
Het koelhuis Nova Zembla maakte deel uit van de industrialisatie van Deventer. Samen met bedrijven als Ankersmit, Hamelberg, Grolleman & Van Nierdt en de vele pakhuizen langs de IJssel vormde het een belangrijk onderdeel van de economische ontwikkeling van de stad tussen circa 1900 en 1950.
De herinnering aan de ijsfabriek leeft in Deventer voort in de openbare ruimte. De Nova Zemblastraat (gerealiseerd in de nabijheid van de oude industriële gronden) is direct naar dit historische koelhuis vernoemd

Lagestraat met de restanten van het koelhuis van Linthorst (Nova Zembla) Op de achtergrond van de schoorstenen van Peters en Ankersmit.