Het “verraad van Deventer”
Het “verraad van Deventer” verwijst naar een beruchte gebeurtenis uit het Rampjaar 1672, toen Deventer zich zeer snel overgaf aan de troepen van de Münsterse bisschop Bernhard von Galen, beter bekend als Bommen Berend. De term verraad komt niet uit Deventer zelf, maar uit de woedende reacties elders in de Republiek: men vond dat Deventer de verdediging te vroeg had opgegeven en daarmee de oostelijke toegang tot het land had prijsgegeven.
Kern van het verhaal
Deventer capituleerde al na vijf dagen van beschietingen en schermutselingen. Dat was uitzonderlijk snel voor een vestingstad, zeker in een jaar waarin de Republiek van alle kanten werd aangevallen. De vestingwerken bleken bovendien slecht onderhouden, waardoor de stad militair nauwelijks te houden was.
Waarom werd dit “verraad” genoemd?
- Westerse steden en pamfletten beschuldigden Deventer van lafheid en zelfs collaboratie.
- De snelle overgave werd gezien als verraad aan de Republiek, omdat Deventer een strategische IJsselstad was.
- In werkelijkheid was de stad reddeloos: de vijand had Deventer volledig ingesloten, en de verdedigingswerken waren verouderd. Op 16 juni 1672 schreef het stadsbestuur wanhopig aan Willem III: “Help! De vijand heeft Deventer ingesloten.”
Wat gebeurde er precies?
- 16 juni 1672 – Deventer meldt aan Willem III dat de stad omsingeld is.
- Vijf dagen beschietingen door mortieren en granaten van Bommen Berend.
- Capitulatie: De stad opent de poorten; Münsterse troepen nemen Deventer in.
- De bezetting duurt tot 1674.
Hedendaagse betekenis
Deventer heeft dit verleden lang weinig belicht, maar in 2022—350 jaar na het Rampjaar—kwam er een grote tentoonstelling in Museum De Waag: Het verraad van Deventer. Rampjaar 1672. Daarin stonden het beleg, de overgave en de politieke nasleep centraal.
Waarom is dit historisch interessant?
- Het laat zien hoe lokale omstandigheden (slechte vestingwerken, beperkte manschappen) kunnen botsen met nationale verwachtingen.
- Het toont hoe snel een stad een negatief imago kan krijgen, zelfs als de feiten genuanceerder zijn.
- Het is een sleutelstuk in de geschiedenis van de IJsselsteden en hun rol in de verdediging van de Republiek.