Bergweide

Het elektrische gemaal aan de Bergweidedijk

Het elektrische gemaal aan de Bergweidedijk in Deventer is in de vroege jaren 1920 gebouwd in het kader van de ontwikkeling van de Bergweide tot industriegebied. Het gemaal, dat diende voor de waterbeheersing van het gebied, is inderdaad in de jaren 70 gesloopt.
De sloop vond plaats rond de periode dat men in Deventer en omgeving startte met grootschalige dijkverzwaringen en de herinrichting van de waterhuishouding in Salland. De functie van het oude gemaal werd later, in de periode 1965-1968, overgenomen door het veel grotere gemaal H.J. Ankersmit aan het kanaal Deventer-Raalte.

Elektrisch gemaal ca.1920 aan de Bergweidedijk, gesloopt jaren ,70

Gemaal H.J. Ankersmit

Het gemaal staat op de plaats van de oude haveningang, die verlegd werd toen de sluis als toegang van de haven dienst ging doen. Het gebouw, een machinekamer met daaronder een kelder en de eigenlijke maalinrichting, bestaat uit twee dichte en twee open wanden en een opvallende stalen daktrim. Daardoor zijn de dieselmotoren die het gemaal voor de elektrificatie aandreven voor iedereen zichtbaar als in een vitrine. De machines, waarvoor het gebouw de behuizing is, waren symbool voor de vooruitgang en mochten gezien worden.
Het wapen in baksteenmozaïek aan de voorzijde van het gebouw is van het voormalige Waterschap Groot Salland. De naam van het gemaal eert dijkgraaf H.J. Ankersmit, fabrikant in het naoorlogs Deventer en onder meer voorzitter van de eerder genoemde Havencommissie. Hij was dijkgraaf bij het voormalige Waterschap Groot Salland van 1953 tot 1965. Het ontwerp dateert van 1965 en de begrote kosten bedroegen 3,6 miljoen gulden.
In 1993 werden de twee dieselmotoren buiten gebruik gesteld en vervangen door krachtiger elektromotoren, die in de maalkelder werden opgesteld. In het gebouwtje bevindt zich een cabine voor de machinist. Het gemaal staat symbool voor de uiteindelijke waterbeheersing in de wijde omgeving van Deventer en is het grootste gemaal in Salland dat in de tijd van de verbeteringswerken is gebouwd. Nadat men in de middeleeuwen de IJssel bedijkt had, had de stad hier bij hoogwater veel last van. Daarom leidde de stad bij hoge waterstanden het water oostelijk om de stad heen via de overlaat (lage dijk), die de Snipperlingsdijk toen nog was. Het water in de lage gebieden van Diepenveen voerde men af met de in opdracht van kloosters gegraven waterlopen, zoals de Zandwetering uit de vijftiende eeuw.
Ook het latere (1850) Overijssels Kanaal had een functie voor de waterafvoer, maar die afvoer was nog steeds niet goed regelbaar, men kon alleen maar spuien.
Door het Gemaal H.J. Ankersmit té bouwen kon men zowel overtollig water afvoeren als bij droogte IJsselwater aanvoeren, zodat een vrijwel ideale waterbeheersing in het achterland werd bereikt op een peil van 5,6 meter boven NAP. Op dit moment is het zo en in de toekomst zal dit vermoedelijk ook zo zijn, dat er meer water wordt ingelaten dan uitgelaten.
Vanwege de historie en de bijzondere architectuur staat het gemaal op de monumentenlijst.
Op de voorgrond Koerhuisbeek die de Bergweide omsluit. Het beeld wordt in het midden horizontaal doorsneden door de Zutphenseweg. Aan de onder (zuid-) zijde de silo’s en het kanaal van Noury & Van der Lande. Direct aan de Zutphenseweg liggen de citroenzuurfabriek van de ECI (Electro Chemische industrie), die tot hetzelfde concern behoorde en de gasfabriek met zijn drie grote gashouders en één kleinere. De (oorspronkelijke) derde havenarm is grotendeels verdwenen en een restant is in de jaren 1947- 1951 doorgetrokken en verbonden met het Overijssels Kanaal en heet sindsdien Basiskanaal. Aan de rechterzijde van het Basiskanaal liggen twee grote fabriekscomplexen: de Nederlands- Amerikaanse Fittingfabriek (nu Nefit Fasto), gebouwd in 1950 en het complex Deventer II (later Deventer- Zuid) van Thomassen & Drijver (nu Impress Metal Packaging), omvattende de bliklakkerij en -drukkerij, gebouwd in 1955. Beide fabrieken komen aan de straatzijde uit op de Zweedsestraat. Ervoor ligt het terrein van de cricket- en voetbalvereniging UD (in gebruik van 1943-1964).

1926 Hoog water op het Militaire oefenterrein.

Militair oefenterrein.

De schietbanen:

op 6 december 1897 werd het contract tussen de Gemeente en het Rijk gesloten betreffende de aanleg van een nieuwe schietbaan. De Gemeente verbond zich om 4 nieuwe schietbanen naast elkaar gelegen van resp. 100, 200, 300 en 400 meter lang aan te leggen op de Bergweide in de nabijheid van het voormalige Hoornwerk, voor het Rijk tegen een huurprijs van ƒ 600,- jaars en deze banen voor den tijd van 12 jaren te huren. Het werk werd voor ƒ 8995,- aangenomen en in 1898 in gebruik gesteld. De totale kosten voor het werk hebben ca. ƒ 9300,- belopen waaronder begrepen zijn de kosten voor schijven en seintoestellen ten dienste van de Deventer schutterij.